ORTODONCJA

Ortodoncja to dziedzina stomatologii zajmująca się profilaktyką i leczeniem wad zgryzu, oraz wad szczękowo-twarzowych u dzieci, młodzieży i dorosłych. Terapia prowadzona przez ortodontę (lekarz specjalista w tej dziedzinie), wpływa nie tylko na właściwe stosunki między zębowe lecz także na proporcje dolnego i środkowego odcinka twarzy. Stąd coraz częściej ortodoncja nazywana jest ortopedią szczękową, lub zachowawczą ortopedią szczękową.

Pierwsza wizyta
Jest najważniejsza dla pacjenta i dla lekarza. Podczas niej pacjent jest nie tylko informowany o sposobach leczenia wad zgryzu, ale również buduje sobie opinię o lekarzu i gabinecie, co często bywa decydujące dla podjęcia decyzji o rozpoczęciu leczenia.
W czasie pierwszej wizyty ortodonta bada pacjenta- jego zgryz, czyli układ zębów, tkanki miękkie- wargi i policzki, które stanowią między innymi o profilu twarzy pacjenta. Profil twarzy ulega niekiedy znacznym zmianom, zarówno w trakcie rozwoju pacjenta, jak i leczenia ortodontycznego. Po wstępnym badaniu wykonuje się zazwyczaj fotografie zgryzu i twarzy pacjenta, oraz pobiera wyciski, niezbędne do otrzymania gipsowych modeli, które następnie służą do dokonania na nich pomiarów i analiz, bez których nie da się zaplanować leczenia większości pacjentów. Do zaplanowania leczenia potrzebne będą również zdjęcia rentgenowskie, na których ocenia się struktury niewidoczne gołym okiem, na przykład korzenie zębów lub zawiązki zębów, które jeszcze nie wyrosły, względnie ich brak. Zazwyczaj wykonuje się dwa zdjęcia: pantomograficzne i cefalometryczne boczne. To drugie bywa niekiedy pomijane, zwłaszcza u bardzo młodych pacjentów.
Podczas pierwszej konsultacji lekarz poinformuje o ogólnym charakterze wady i prawdopodobnej metodzie leczenia oraz właściwym dla danej wady aparacie. Są to jednak informacje wstępne i ogólne, a precyzyjny plan leczenia lekarz przedstawi dopiero na drugiej wizycie, po wnikliwym przeanalizowaniu modeli, radiogramów, fotografii i notatek sporządzonych po pierwszej konsultacji.
Aparat ortodontyczny - (z grec. orthos-prosty i odous-ząb), służy do przywracania właściwego, fizjologicznego zwarcia między górną i dolną szczęką, wyrównywaniu i właściwym ustawianiu zębów w łukach zębowych, leczeniu wad zgryzu. W chwili obecnej na rynku dostępne są rozmaite aparaty ortodontyczne. Dzielić je można ze względu na rodzaj zastosowanego zamka, jednak najpopularniejszy podział to zróżnicowanie na ruchome aparaty ortodontyczne oraz stałe aparaty ortodontyczne. Wybór wariantu zależy od bardzo wielu czynników, takich jak wielkość wady czy wiek osoby decydującej się na korekcję ułożenia zębów.
Żaden aparat ortodontyczny nie jest "zaprogramowany" na całe leczenie i wymaga od pacjenta odbywania systematycznych wizyt kontrolnych, w czasie których ortodonta w odpowiedni sposób reguluje aparat, w celu osiągnięcia zamierzonego rezultatu. Tak naprawdę, aparat ortodontyczny jest jedynie pomocniczym narzędziem w rękach specjalisty. Niektórzy pacjenci sądzą, iż aparat wie co ma robić, a lekarz jedynie "serwisuje" go tak, jak serwisuje się urządzenia mechaniczne. Jest to całkowicie błędne przeświadczenie, ponieważ prowadzenie leczenia ortodontycznego na wysokim poziomie zależy wyłącznie od świadomych działań lekarza za pomocą narzędzia, jakim jest aparat ortodontyczny. Systematyczne odbywanie wizyt kontrolnych jest podstawowym warunkiem prowadzenia leczenia. Aparat ortodontyczny, w szczególności aparat stały, pozostający przez kilka miesięcy bez kontroli może być dla pacjenta szkodliwy! Należy pamiętać, iż zaniedbanie systematyczności wizyt kontrolnych znacznie przedłuża leczenie, a w niektórych przypadkach stanowi dla ortodonty podstawę do przerwania leczenia.
Leczenie ortodontyczne rozpoczyna się zwykle u dzieci, które ukończyły 5 rok życia. Dzieci 6-7 letnie, które mają jeszcze częściowo mleczne uzębienie i proces ich wymiany na zęby stałe trwa, poddaje się leczeniu aparatami ruchomymi. Rozpoczęte w tym czasie postępowanie daje często bardzo dobre rezultaty. Jeżeli jednak nie uda się wyprostować wszystkich nieprawidłowości w tym czasie, to gdy pacjent ma już uzębienie stałe w wieku około 12-13 lat, stosuje się aparaty ortodontyczne stałe. Mogą to być aparaty ortodontyczne z zamkami metalowymi, porcelanowymi lub wykonanymi z tworzyw sztucznych, lub też ukryte z tyłu zębów - aparaty językowe. Zwykle okres leczenia aparatami stałymi trwa 1,5 - 2 lat. Często wymaga usunięcia jednego lub więcej zębów tak, by w efekcie uzyskać optymalne warunki zgryzowe u danego pacjenta.
Aparat ruchomy zaleca się dla dzieci między 4 a 12 rokiem życia, przed wymianą zębów mlecznych na stałe. Zbudowany jest on z akrylowej płytki oraz pętli wykonanych z drutu, dopasowanych do zębów. Zdejmowane aparaty ortodontyczne nazywane także ruchomymi to aparaty ortodontyczne, które mogą być wyjmowane samodzielnie przez ich właściciela. Takie aparaty ortodontyczne zakładane są z reguły na kilkanaście godzin dziennie. Niestety ich skuteczność jest znacznie niższa niż aparatów stałych, jednak są one mniej dokuczliwe, a przez to łatwiejsze do zaakceptowania przez pacjenta. W razie potrzeby aparat można zdjąć, co stanowi niepodważalny atut takiego aparatu ortodontycznego.
Aparat stały zaleca się dla młodzieży i dorosłych, do zębów stałych. Pozwala na korygowanie wad znacznie poważniejszych niż aparat ruchomy. Zbudowany jest z zamków i pierścieni, które są mocowane do szkliwa specjalnym klejem. Do nich mocowany jest sprężysty drut, który wywiera na zęby stałą, precyzyjnie określoną siłę. Długość noszenia takiego aparatu uzależniona jest od wady. Wśród aparatów stałych rozróżnia się: aparaty estetyczne (ceramiczne, kryształowe) i aparaty metalowe (tytanowe, niklowe). Stałe aparaty ortodontyczne naklejane są na zęby za pomocą specjalnego kleju.
 Te aparaty ortodontyczne zdejmowane są z zębów dopiero po zakończeniu leczenia
Najbardziej widocznymi elementami stałych aparatów ortodontycznych są zamki. To właśnie zamki powodują, że aparaty ortodontyczne rzucają się od razu w oczy. Najtańsze i zarazem najpopularniejsze są aparaty ortodontyczne wyposażone w zamki metalowe. Coraz częściej można zauważyć aparaty ortodontyczne z białymi lub przezroczystymi zamkami. Materiały, z których wykonane są te elementy aparatów są bardzo różne. Różnią się estetyką, wytrzymałością oraz ceną. Koszt stałego aparatu ortodontycznego, podobnie jak w przypadku aparatów ruchomych, uzależniony jest od gabinetu stomatologicznego oraz zastosowanych zamków.
Zakładanie aparatu stałego, to procedura, która rozpoczyna aktywną fazę leczenia ortodontycznego. Aparat stały jest przyklejony do zębów za pomocą specjalnego, nieszkodliwego kleju o odpowiednich właściwościach. Precyzyjne przyklejenie aparatu do powierzchni zębów ma bardzo istotne znaczenie dla przebiegu leczenia i efektu końcowego. Kluczowe znaczenie ma tutaj biegłość i doświadczenie lekarza, który tą czynność wykonuje ponieważ nieprecyzyjne lub nieprawidłowe umieszczenie zamków znacznie komplikuje i przedłuża leczenie. Zabieg zakładania aparatu jest dla pacjenta całkowicie bezbolesny. Zgrany zespół składający się z doświadczonego ortodonty i sprawnej asystentki potrzebuje godziny czasu na przyklejenie aparatu na obu łukach zębowych. Niektórzy lekarze, chcąc uzyskać maksymalną dokładność w umieszczaniu zamków, stosują w czasie zabiegu klejenia specjalne zestawy optyczne tzw. lupy operacyjne, stosowane również przez chirurgów w czasie wykonywania niezwykle precyzyjnych operacji n. p. zabiegów wykonywanych na oku.
Aktywna faza leczenia ortodontycznego kończy się zabiegiem zdjęcia aparatu z zębów. Taki zabieg polega na odklejeniu zamków, rurek lub pierścieni, co trwa od kilkudziesięciu sekund do kilku minut, po czym następuje żmudny zabieg oczyszczenia zębów z pozostałości kleju. Zdejmowanie zamków odbywa się w sposób mechaniczny: za pomocą specjalnych kleszczy uciska się zamek, który łatwo odskakuje od zęba. Niektórzy pacjenci opisują ten zabieg jako nieprzyjemny, szczególnie w przypadku zdejmowania aparatów ceramicznych, które bardzo mocno sklejają się z zębami. Jednakowoż na większości pacjentów zabieg zdjęcia aparatu nie robi żadnego wrażenia, prawdopodobnie zależy to od indywidualnej wrażliwości pacjenta oraz jego nastawienia. Z naszych obserwacji wynika, iż pacjenci o optymistycznym usposobieniu nie skarżą się na dolegliwości w czasie leczenia jak i w czasie zdejmowania aparatu.

 

Nasz specjalista: Dr Liliana Suchodolska